W Polsce zakaz stosowania wyrobów zawierających azbest wprowadzono w 1997 roku, a w całej Unii Europejskiej azbest jest zakazany od 2005 roku. Jako regułę orientacyjną można przyjąć, że budynki wzniesione lub remontowane przed ok. 1997 rokiem mogą zawierać azbest. Dlatego przed remontem lub rozbiórką warto sprawdzić, czy stare materiały zawierają azbest.
Co to jest azbest?
Azbest to zbiorcza nazwa sześciu włóknistych minerałów. Dzielą się one na dwie główne grupy: azbest serpentynowy, do którego należy tylko chryzotyl, oraz azbest amfibolowy, obejmujący amozyt, krokidolit, antofyllit, tremolit i aktynolit. Chryzotyl był historycznie zdecydowanie najczęściej stosowanym rodzajem azbestu. Wszystkie rodzaje azbestu są rakotwórcze. Więcej na stronie rodzaje azbestu.
Azbest dodawano do materiałów budowlanych między innymi po to, by poprawić ich wytrzymałość i odporność na wysoką temperaturę. Problemem jest niewielki rozmiar włókien: gdy materiał ulega zniszczeniu, włókna mogą wraz z wdychanym powietrzem dostać się do płuc. Narażenie na azbest może wywołać poważne choroby, takie jak pylica azbestowa, rak płuca i międzybłoniak. Choroby te ujawniają się zwykle dopiero wiele lat po narażeniu.
Kiedy zakazano azbestu w Polsce?
Zakaz stosowania wyrobów zawierających azbest wprowadzono w Polsce w 1997 roku, a od 2005 roku azbest jest zakazany w całej Unii Europejskiej. Powodem zakazu były zagrożenia dla zdrowia. Zakaz dotyczył stosowania nowych materiałów zawierających azbest, a nie materiałów, które już znajdowały się w budynkach. Dlatego azbest wciąż występuje w wielu domach jednorodzinnych, mieszkaniach i innych budynkach.
Stąd granica, którą w praktyce stosuje się do dziś: jeśli budynek wzniesiono lub remontowano przed ok. 1997 rokiem, jego materiały mogą zawierać azbest. Także nowsze budynki mogą zawierać azbest, jeśli przy remoncie pozostawiono w konstrukcji stare materiały.
Gdzie stosowano azbest?
Azbest stosowano w polskich budynkach przez wiele dziesięcioleci przed zakazem i może on występować w wielu różnych materiałach. Typowe przykłady to:
- kleje do płytek i masy uszczelniające w łazienkach i kuchniach,
- szpachle ścienne i sufitowe,
- wykładziny PCV, płytki winylowe i kleje do wykładzin,
- otuliny rur,
- płyty azbestowo-cementowe, na przykład eternit,
- izolacje i uszczelnienia w kanałach wentylacyjnych.
Materiały często tworzą warstwy: ta sama ściana lub podłoga mogła w różnych dziesięcioleciach kilkakrotnie dostać nowe wykończenie. Bardziej szczegółową listę znajdą Państwo w artykule gdzie może występować azbest.
Czy stary dom zawsze oznacza azbest?
Nie. Choć budynek wzniesiony przed zakazem może zawierać azbest, nie wszystkie materiały z tamtego okresu go zawierają. Klej lub szpachla, które wyglądają tak samo, w jednym domu mogą zawierać azbest, a w innym nie.
Znaczenie ma też historia remontów. Łazienka w domu z lat 70. mogła na przykład zostać przebudowana w latach 2000., więc jej wykończenie pochodzi z okresu po zakazie. Jednocześnie pod nowymi warstwami mogą kryć się starsze, pozostawione warstwy, takie jak szpachla czy klej. Dlatego każdą warstwę przeznaczoną do usunięcia należy oceniać osobno.
Dlaczego rok zakazu wciąż ma znaczenie?
Nienaruszony materiał azbestowy nie jest groźny przy zwykłym użytkowaniu budynku, ponieważ włókna są w nim związane. Zagrożenie pojawia się, gdy materiał jest rozbierany, wiercony, szlifowany lub ulega zniszczeniu. Dokładnie to dzieje się podczas remontów, a remonty często prowadzi się w starszych budynkach, w których może występować azbest. Prace z azbestem podlegają przepisom, nad których przestrzeganiem czuwa Państwowa Inspekcja Pracy (PIP).
Rok zakazu jest jednak tylko wskazówką. Pokazuje, kiedy są powody, by podejrzewać azbest, ale nie mówi, czy akurat Państwa klej do płytek lub szpachla zawiera azbest. Dlatego warto zbadać materiały przeznaczone do usunięcia już na etapie planowania remontu, aby harmonogram i koszty nie były zaskoczeniem.
Jak sprawdzić, czy w domu jest azbest?
Azbestu nie da się rozpoznać gołym okiem, po zapachu ani po tym, jaki materiał jest w dotyku. Rok budowy pokazuje, czy są powody, by podejrzewać azbest, ale pewną odpowiedź daje tylko analiza laboratoryjna. Jeśli rok budowy nie jest znany, zwykle można go ustalić w dokumentacji budynku, w spółdzielni lub wspólnocie mieszkaniowej albo w urzędzie.
- Ustalić rok budowy i daty wcześniejszych remontów.
- Określić materiały, których dotyczy remont. Jeśli pochodzą sprzed zakazu, należy je zbadać.
- Pobrać niewielką próbkę, chroniąc się zgodnie z instrukcją pobierania próbek. Jeśli konstrukcja ma kilka warstw, próbka musi obejmować wszystkie.
- Wysłać próbkę do laboratorium i poczekać na wynik przed rozpoczęciem rozbiórki.
Jeśli wynik jest pozytywny, nie należy samodzielnie usuwać materiału – trzeba zlecić to firmie wyspecjalizowanej w usuwaniu azbestu. Jeśli materiał jest nienaruszony, a remont nie jest planowany, zwykle można go pozostawić. Wynik negatywny oznacza, że z materiałem można postępować w zwykły sposób. Przy większym remoncie, w którym usuwa się wiele materiałów, zwykle potrzebna jest inwentaryzacja azbestu, podczas której systematycznie sprawdza się wszystkie możliwe materiały azbestowe.
Semlab analizuje próbki mikroskopem elektronowym JEOL SEM-EDS, który identyfikuje wszystkie sześć rodzajów azbestu. Analiza kosztuje 39,90 € + VAT za próbkę, czyli 50,07 € z VAT (fiński VAT 25,5 %), a płatność kartą następuje przy składaniu zamówienia. Wynik wysyłamy e-mailem w języku polskim, zwykle tego samego dnia, w którym próbka dotrze do laboratorium. Cena nie obejmuje kosztów przesyłki. Analizę można zamówić przez internet, a próbkę wysłać pocztą.