Azbest w zabezpieczeniach przeciwpożarowych: natryski, płyty, drzwi i uszczelnienia

Azbest stosowano w zabezpieczeniach przeciwpożarowych, ponieważ jest niepalny i odporny na wysoką temperaturę. W budynkach wybudowanych lub remontowanych przed 1997 rokiem azbest może występować w natryskowej izolacji ogniochronnej, w płytach przeciwpożarowych, wewnątrz drzwi i klap przeciwpożarowych, w tekturze azbestowej w starych rozdzielnicach elektrycznych i szafkach licznikowych oraz w masach i uszczelkach w przejściach instalacyjnych i uszczelnieniach przeciwpożarowych. Materiałów przeciwpożarowych nie da się rozpoznać po wyglądzie, dlatego przed ich nawierceniem, cięciem lub rozbiórką bada się je w laboratorium na podstawie próbki.

W tym artykule omawiamy, gdzie typowo występuje azbest w zabezpieczeniach przeciwpożarowych, dlaczego natryskowa izolacja ogniochronna to przypadek szczególny, jak pobrać próbkę różnych materiałów przeciwpożarowych i co oznacza wynik. Izolację rur opisuje strona azbest w izolacji rur.

Gdzie w zabezpieczeniach przeciwpożarowych może występować azbest?

Natryskowa izolacja ogniochronna

Azbest natryskowy stosowano na przykład do ochrony przeciwpożarowej belek stalowych, izolowania kanałów wentylacyjnych oraz wyciszania hal, maszynowni i szybów windowych. Izolacja natryskowa występuje głównie w większych budynkach, takich jak szpitale, biurowce i budynki użyteczności publicznej, hotele i zakłady przemysłowe. Jej powierzchnia może być miękka, porowata, wełnista lub ziarnista, może być zamalowana lub ukryta nad sufitem podwieszanym.

Płyty przeciwpożarowe

Płyty przeciwpożarowe stosowano w ścianach i sufitach, szczególnie w budynkach przemysłowych i użyteczności publicznej, takich jak szkoły, szpitale i sklepy, ale także na klatkach schodowych budynków mieszkalnych i w wentylatorowniach. Może to być twarda płyta na bazie cementu, na przykład azbestowo-cementowa (eternit), albo lżejsza i bardziej miękka płyta izolacyjna. Miękka płyta łamie się i pyli łatwiej niż twarda, dlatego trzeba z nią obchodzić się jeszcze ostrożniej. Płyty osłonowe przy paleniskach i piecach do sauny opisuje artykuł azbest w paleniskach.

Drzwi i klapy przeciwpożarowe

W starych drewnianych drzwiach przeciwpożarowych i ich ościeżnicach jako izolację stosowano tekturę azbestową, a azbest stosowano też w płytach ogniochronnych drzwi stalowych. Konstrukcję klap przeciwpożarowych warto zbadać w ten sam sposób. Z zewnątrz drzwi wyglądają jak zwykłe drzwi blaszane lub drewniane, a ich wnętrza nie widać bez otwarcia konstrukcji. Uszczelki drzwi i ościeżnicy to osobny materiał.

Rozdzielnice elektryczne

W starych rozdzielnicach elektrycznych i szafkach licznikowych stosowano tekturę azbestową. Materiał warto zbadać przed wymianą rozdzielnicy.

Przejścia instalacyjne i uszczelnienia przeciwpożarowe

Gdy rura, kabel lub kanał przechodzi przez ścianę lub strop oddzielający strefy pożarowe, szczelinę uszczelnia się uszczelnieniem przeciwpożarowym. W starych przejściach stosowano masy, kity, taśmy i uszczelnienia plecione, które mogły zawierać azbest. To samo dotyczy mas uszczelniających między strefami pożarowymi, opisanych w artykule azbest w masach uszczelniających.

Dlaczego natryskowa izolacja ogniochronna to przypadek szczególny?

Miękka natryskowa izolacja ogniochronna to materiał słabo związany. Włókna mogą się z niej uwalniać już przy dotknięciu, drganiach lub ruchu powietrza, w przeciwieństwie na przykład do twardej płyty czy kleju. Dlatego postępuje się z nią inaczej niż z innymi materiałami.

• Nie należy samodzielnie pobierać próbki, jeśli powierzchnia się kruszy, pyli lub zajmuje dużą powierzchnię. Materiałów kruchych, takich jak izolacja natryskowa, nie wolno też wysyłać pocztą.
• Nie należy niczego wiercić, wieszać ani mocować przez tę powierzchnię ani otwierać sufitu podwieszanego pod nią, zanim materiał nie zostanie zbadany.
• Jeśli kawałki odpadły na podłogę, nie należy ich zamiatać ani odkurzać zwykłym odkurzaczem.
• Należy powiadomić właściciela lub zarządcę budynku, aby sytuację zbadano na miejscu.

Jeśli chcą Państwo wiedzieć, czy włókna przedostały się już do powietrza w pomieszczeniu, bada się to za pomocą próbki powietrza na azbest.

Kiedy warto zbadać zabezpieczenia przeciwpożarowe?

Zabezpieczenia przeciwpożarowe warto zbadać przed pracami, które je naruszą: wymianą drzwi przeciwpożarowych, wymianą rozdzielnicy, prowadzeniem kabli i pracami przy rurach, przy których otwiera się stare przejścia lub wykonuje nowe, remontem kotłowni i maszynowni oraz otwieraniem sufitów podwieszanych w budynkach o konstrukcji stalowej. Trzeba też pamiętać, że po zakończeniu prac podział na strefy pożarowe musi zostać przywrócony.

Jak pobrać próbkę materiału przeciwpożarowego

Podstawowa instrukcja jest taka sama dla wszystkich materiałów:

1. Należy założyć rękawice jednorazowe i maskę ochronną co najmniej klasy FFP3. Inne osoby nie powinny przebywać w pomieszczeniu.
2. Miejsce pobrania lekko się zwilża spryskiwaczem, aby powstało jak najmniej pyłu.
3. Pod miejscem pobrania trzyma się otwarty strunowy woreczek foliowy i odspaja kawałek o wielkości około 2–5 centymetrów na całą grubość materiału.
4. Woreczek się zamyka i umieszcza w drugim woreczku.
5. Na woreczku zapisuje się miejsce i materiał, na przykład „kotłownia, płyta wewnętrzna drzwi przeciwpożarowych”.
6. Miejsce pobrania zakleja się taśmą, a powierzchnię przeciera wilgotną szmatką.

Instrukcje dla poszczególnych materiałów

• Twarda płyta przeciwpożarowa: szczypcami odłamuje się mały kawałek z krawędzi lub narożnika płyty. Nie należy piłować, wiercić ani szlifować.
• Miękka płyta izolacyjna lub przeciwpożarowa: ostrym nożem odcina się mały kawałek z krawędzi prosto do woreczka. Materiał trzeba dokładnie zwilżyć, ponieważ płyta łatwo pyli.
• Drzwi lub klapa przeciwpożarowa: nie należy rozbierać drzwi w celu pobrania próbki. Jeśli krawędź drzwi jest już uszkodzona i widać wnętrze, można pobrać kawałek z tego miejsca. W przeciwnym razie drzwi bada się podczas inwentaryzacji lub dla bezpieczeństwa traktuje jako zawierające azbest. Uszczelkę bada się osobno.
• Taśma uszczelniająca lub uszczelnienie plecione: odcina się nożyczkami lub nożem kawałek o długości 2–3 centymetrów prosto do woreczka.
• Masa w przejściu instalacyjnym: dłutem odspaja się mały kawałek masy w miejscu, które i tak ma zostać otwarte. Nie należy otwierać całego uszczelnienia przeciwpożarowego tylko po to, by pobrać próbkę.
• Tektura lub płyta w rozdzielnicy: nie wolno dotykać rozdzielnicy pod napięciem. Próbkę można pobrać dopiero wtedy, gdy elektryk odłączy napięcie lub zdemontuje płytę.
• Natryskowa izolacja ogniochronna: nie samodzielnie, jeśli powierzchnia się kruszy lub pyli. Patrz instrukcje powyżej.

Dokładniejsze instrukcje zawierają artykuły jak pobrać próbkę na azbest oraz jak chronić się podczas pobierania próbki na azbest.

Co oznacza wynik badania materiału przeciwpożarowego?

Semlab analizuje próbkę za pomocą elektronowego mikroskopu skaningowego JEOL SEM-EDS zgodnie z normą ISO 22262-1, a wynik jest wysyłany e-mailem, zwykle tego samego dnia, w którym próbka dotrze do laboratorium. Wynik pokazuje, czy w nadesłanej próbce wykryto azbest.

• Nie wykryto azbestu: wynik dotyczy zbadanego materiału i takiego samego materiału w tym samym budynku. Płyta drzwi przeciwpożarowych, ich uszczelka i masa w przejściu instalacyjnym to różne materiały i bada się je osobno.
• Wykryto azbest: materiał należy pozostawić na miejscu w nienaruszonym stanie. Rozbiórkę, cięcie i wiercenie planuje się jako prace z azbestem, a rozbiórkę wykonuje firma posiadająca kwalifikacje do usuwania azbestu. Jednocześnie planuje się, jak zastąpić zabezpieczenie przeciwpożarowe nowym.

Jeśli zabezpieczenia przeciwpożarowe są częścią większego remontu lub rozbiórki, przy której potrzebna jest inwentaryzacja azbestu na miejscu, wykonuje ją specjalista. Semlab jest laboratorium i nie wykonuje inwentaryzacji na miejscu.

Ile kosztuje analiza materiału przeciwpożarowego?

Analiza kosztuje 39,90 € + VAT za próbkę, czyli 50,07 € z VAT (fiński VAT 25,5 %). Cena jest taka sama dla 1–100 próbek. Koszt przesyłki nie jest wliczony. Analizę można zamówić online, zapłacić kartą i wysłać próbkę za pośrednictwem Poczty Polskiej do laboratorium w Finlandii.