Przy samodzielnym pobieraniu próbki azbestu należy chronić się maską FFP3, jednorazowymi rękawicami i w razie potrzeby jednorazowym kombinezonem, zwilżyć miejsce poboru przed odłupaniem próbki i używać wyłącznie narzędzi ręcznych. Mała próbka, spokojna praca i sprzątanie wilgotną ściereczką ograniczają pył do minimum. Jeśli materiał jest mocno uszkodzony lub pyli, pobranie próbki lepiej zlecić fachowcowi.
Pobranie pojedynczej, małej próbki to czynność o niskim ryzyku, jeśli wykonuje się ją prawidłowo. Ochrona jest jednak prosta i tania, więc nie warto z niej rezygnować. Poniżej omawiamy wyposażenie oraz czynności przed pobraniem próbki, w jego trakcie i po nim.
Potrzeba ochrony nie zależy od tego, czy materiał zawiera azbest, bo tego jeszcze nie wiadomo. Dlatego zawsze należy postępować tak, jakby materiał zawierał azbest.
Jakie środki ochrony są potrzebne do pobrania próbki azbestu?
- Maska ochronna FFP3. Zwykła maseczka lub prosta maska przeciwpyłowa nie wystarczy. FFP3 to najwyższa klasa ochrony jednorazowych półmasek filtrujących.
- Jednorazowe rękawice, na przykład nitrylowe.
- Jednorazowy kombinezon albo ubranie, które można wyprać zaraz po pobraniu próbki. Kombinezon to dobry wybór zwłaszcza wtedy, gdy próbkę pobiera się z sufitu lub powyżej wysokości głowy.
- Okulary ochronne, aby okruchy i pył nie dostały się do oczu.
Przed rozpoczęciem warto przygotować wszystko, co będzie potrzebne: środki ochrony, narzędzia, spryskiwacz, woreczki strunowe, marker, wilgotne ściereczki i worek na odpady. Wtedy nie trzeba wychodzić z pomieszczenia w trakcie pracy. Podczas pobierania próbki nie należy jeść, pić ani palić.
Jak prawidłowo założyć maskę FFP3?
Maska chroni przed pyłem azbestowym tylko wtedy, gdy szczelnie przylega. Pył łatwo przedostaje się przez szczeliny przy krawędziach, a wtedy klasa filtra nie ma większego znaczenia.
- Obiema dłońmi dopasować zacisk nosowy do grzbietu nosa.
- Napiąć gumki tak, aby maska dobrze się trzymała.
- Sprawdzić szczelność: mocno wdychać i wydychać powietrze i wyczuć, czy powietrze nie ucieka przy krawędziach. Jeśli ucieka, ponownie dopasować maskę.
- Broda i zarost pogarszają szczelność. Najlepsze dopasowanie uzyskuje się na gładko ogolonej twarzy.
- Maskę nosić przez cały czas pracy i sprzątania, a zdjąć ją na samym końcu.
Maska FFP3 z zaworem ułatwia oddychanie, ale również ona chroni tylko przy właściwym dopasowaniu. Maskę jednorazową używa się tylko raz. Nie należy jej zachowywać na później, ponieważ na jej powierzchni mógł osiąść pył.
Próbka azbestu krok po kroku
- Przygotować pomieszczenie. Wyłączyć wentylację i zamknąć drzwi, aby ewentualny pył nie przedostał się do innych pomieszczeń. Nie wpuszczać dzieci ani zwierząt. W razie potrzeby rozłożyć folię pod miejscem poboru. Wynieść tekstylia, takie jak dywany, lub przykryć je folią.
- Zwilżyć miejsce poboru. Lekko spryskać materiał wodą, na przykład ze spryskiwacza. Wilgotny materiał pyli znacznie mniej.
- Używać narzędzi ręcznych. Próbkę odłupać nożem, dłutem lub innym ostrym narzędziem ręcznym. Nie używać wiertarki, szlifierki ani innych elektronarzędzi, ponieważ skutecznie rozprowadzają włókna w powietrzu.
- Pobrać małą próbkę. Do analizy wystarczy kawałek kilkucentymetrowy, mniej więcej wielkości pudełka zapałek. Jeśli konstrukcja ma kilka warstw, próbkę pobiera się tak, aby obejmowała wszystkie. Przy pobieraniu kilku próbek narzędzie należy przetrzeć wilgotną ściereczką między próbkami, aby materiały się nie mieszały.
- Od razu zapakować. Próbkę włożyć od razu do woreczka strunowego, zamknąć go i opisać. Zob. szczegółową instrukcję pakowania.
Co zrobić po pobraniu próbki?
Zabezpieczyć miejsce poboru. Po odłupaniu próbki zostaje niewielkie wgłębienie lub uszkodzona krawędź. Należy je pokryć na przykład taśmą, farbą lub masą uszczelniającą, aby później nie uwalniał się z niego pył.
Sprzątać wilgotną ściereczką. Przetrzeć wilgotną ściereczką miejsce poboru, narzędzia oraz podłogę lub folię pod spodem. Nie szczotkować, nie zamiatać i nie odkurzać zwykłym odkurzaczem, ponieważ wzbija to pył, a zwykły odkurzacz może rozprowadzać drobne włókna z wydmuchiwanym powietrzem.
Wyrzucić zużyte rzeczy. Ściereczki, rękawice, folię ochronną, kombinezon i na samym końcu maskę włożyć do szczelnego worka foliowego i dokładnie go zamknąć. Jeśli analiza wykaże, że materiał zawiera azbest, odpady te są odpadami niebezpiecznymi – należy postępować zgodnie ze wskazówkami urzędu gminy lub lokalnego punktu selektywnej zbiórki odpadów (PSZOK). Więcej w artykule usuwanie odpadów azbestowych.
Zdejmować wyposażenie we właściwej kolejności. Kombinezon zdejmuje się, wywijając go na lewą stronę, tak aby pył z powierzchni znalazł się w środku. Na koniec umyć ręce i twarz oraz zmienić ubranie, jeśli nie używano kombinezonu.
Kiedy nie pobierać próbki azbestu samodzielnie?
Samodzielne pobranie próbki sprawdza się przy małej próbce z materiału nienaruszonego lub tylko lekko uszkodzonego. Pobranie próbki lepiej zlecić fachowcowi, jeśli:
- materiał jest mocno uszkodzony, kruszy się lub już pyli,
- chodzi o miękką, łatwo kruszącą się izolację, taką jak stara otulina rur (takiego materiału nie wolno też wysyłać pocztą),
- miejsce poboru jest trudno dostępne, na przykład w ciasnej przestrzeni, gdzie trudno kontrolować pył,
- do zbadania jest wiele materiałów albo planowany jest duży remont lub rozbiórka.
Fachowiec to również bezpieczniejszy wybór, jeśli nie mają Państwo odpowiednich środków ochrony lub nie są pewni, z którego materiału pobrać próbkę.
W takich przypadkach warto zamówić inwentaryzację azbestu u firmy, która się tym zajmuje.
Analiza próbki w Semlab
Pobraną i zapakowaną próbkę wysyła się Pocztą Polską do laboratorium zgodnie z instrukcją wysyłki próbki. Semlab bada próbki mikroskopem elektronowym JEOL SEM-EDS. Analiza kosztuje 39,90 € + VAT za próbkę, czyli 50,07 € z VAT (fiński VAT 25,5 %), a płatność kartą następuje przy składaniu zamówienia. Wynik w języku polskim otrzymują Państwo e-mailem, zwykle tego samego dnia, w którym próbka dotrze do laboratorium. Cena nie obejmuje kosztów przesyłki. Wszystkie etapy pobierania próbki opisuje również instrukcja pobierania próbek.