Azbest w rurach kanalizacyjnych: jak rozpoznać rurę azbestowo-cementową?

Rury kanalizacyjne mogą zawierać azbest, jeśli wykonano je z azbestocementu. Rury kanalizacyjne, podposadzkowe i deszczowe z azbestocementu montowano przed zakazem stosowania azbestu w 1997 roku, zarówno wewnątrz budynków, jak i w gruncie na działce. Rury żeliwne i z tworzyw sztucznych nie są azbestowo-cementowe, ale w ich połączeniach i powłokach mogą występować inne materiały. Szarej rury azbestowo-cementowej nie da się na oko z całą pewnością odróżnić od rury betonowej lub włóknocementowej, dlatego pewność daje dopiero próbka zbadana w laboratorium.

Ten artykuł dotyczy samej rury kanalizacyjnej: gdzie występuje kanalizacja z azbestocementu, jak odróżnić materiały rur, jakie prace naruszają rurę i jak pobrać z niej próbkę. O izolacji wokół rur można przeczytać na stronie azbest w izolacji rur.

Gdzie występują rury kanalizacyjne z azbestocementu?

Rury azbestowo-cementowe nie rdzewieją i dobrze znoszą wilgoć, dlatego stosowano je w wielu rodzajach kanalizacji. Rury azbestowo-cementowe mogą występować na przykład w następujących miejscach:

• piony kanalizacyjne i ich odgałęzienia wewnątrz ścian lub szachtów przy łazienkach i kuchniach
• kanalizacja podposadzkowa pod płytą fundamentową i w posadzce piwnicy
• przyłącza kanalizacyjne i przewody deszczowe w gruncie na działce
• rury wywiewne kanalizacji wyprowadzone ponad dach
• odcinki rur wymienione przy dawnych naprawach w przewodzie, który poza tym jest z innego materiału

W tym samym budynku może występować kilka materiałów rur. Pion może być żeliwny, kanalizacja podposadzkowa azbestowo-cementowa, a przyłącze z tworzywa sztucznego – lub odwrotnie. Dlatego każdą część przeznaczoną do rozbiórki ocenia się osobno.

Jak odróżnić rurę azbestowo-cementową od innych rur?

Wygląd daje wskazówki, ale nie pewność. Poszczególne materiały rur zwykle różnią się tak:

• Azbestocement: szara, twarda powierzchnia przypominająca cement, która może być pomalowana. Ścianka jest zwykle cieńsza niż w rurze betonowej. Magnes nie przywiera.
• Żeliwo: ciemne, często zardzewiałe i ciężkie. Magnes przywiera, więc za pomocą magnesu żeliwo łatwo odróżnić od pozostałych materiałów.
• Beton: gruba ścianka, szorstka powierzchnia, a na przełomie widać kruszywo.
• Tworzywo sztuczne: lekkie, często szare, białe lub pomarańczowobrązowe. Rura z tworzywa nie jest wyrobem azbestowym.

Magnes to dobry pierwszy test, ale nie rozstrzyga, z czego jest wykonana szara, niemagnetyczna rura. Również inspekcja kamerą nie pokazuje z pewnością, czy rura jest z azbestocementu. Jeśli szara rura ma być cięta, rozbierana lub obrabiana od wewnątrz, warto pobrać z niej próbkę.

Połączenia i powłoki to inne materiały

W połączeniach rur żeliwnych i z tworzyw sztucznych mogą występować uszczelki, taśmy lub masy, a na powierzchni rur może być powłoka przypominająca bitum. Są to inne materiały niż sama rura. Jeśli połączenia mają zostać rozebrane, warto zbadać uszczelkę lub masę połączenia jako osobną próbkę.

Jakie prace naruszają rurę kanalizacyjną?

Nienaruszona rura pozostająca na miejscu nie uwalnia włókien. Włókna mogą się uwalniać, gdy ścianka rury jest łamana, cięta lub szlifowana. W kanalizacji takimi pracami są na przykład:

• cięcie i demontaż rur przy wymianie pionów lub remoncie łazienki
• podłączenie nowej rury do starej, gdy starą rurę się przecina
• renowacja bezwykopowa (relining) i wykładanie rur rękawem, przy których rurę często czyści się i frezuje mechanicznie od wewnątrz przed wprowadzeniem nowej warstwy
• wymiana przyłącza, gdy koparka lub łopata natrafi na rurę w gruncie
• naprawa uszkodzonej rury, przy której wymienia się uszkodzony odcinek

Materiał rury warto ustalić przed wyborem wykonawcy, ponieważ wpływa on na metodę pracy i na to, kto może wykonać prace.

Skąd na rurze kanalizacyjnej pobrać próbkę?

• Najlepiej z już przeciętego lub otwartego końca rury, z uszkodzonej krawędzi albo z rury odsłoniętej podczas wykopu.
• Nie należy pobierać próbki z używanej rury w sposób, który osłabi ściankę lub spowoduje przeciek. Stara rura może być krucha.
• Z każdego odcinka, który się różni, pobiera się osobną próbkę, na przykład oddzielnie z pionu, kanalizacji podposadzkowej i przyłącza.
• Jeśli przewód był naprawiany, wymieniony odcinek może być z innego materiału niż reszta przewodu.

Jak pobrać próbkę z rury kanalizacyjnej

1. Należy założyć rękawice jednorazowe i maskę ochronną co najmniej klasy FFP3. Wnętrze rury kanalizacyjnej jest pokryte ściekami i bakteriami, więc nie należy dotykać go gołymi rękami, a po pracy trzeba umyć ręce.
2. Trzeba zadbać, aby podczas pobierania próbki do otwartej rury nie spływała woda. Zabrudzoną powierzchnię zewnętrzną należy przetrzeć, a następnie lekko zwilżyć miejsce pobrania spryskiwaczem.
3. Szczypcami odłamuje się mały kawałek, około 2–5 centymetrów, z krawędzi otwartego końca rury. Można też dłutem odspoić cienki odprysk z zewnętrznej powierzchni. Nie należy piłować, wiercić ani szlifować.
4. Jeśli rura jest pomalowana lub ma powłokę, kawałek pobiera się razem z powłoką.
5. Kawałek wkłada się od razu do strunowego woreczka foliowego, zamyka go i umieszcza w drugim woreczku.
6. Woreczek opisuje się miejscem pobrania, na przykład „piwnica, kanalizacja podposadzkowa przy pralni, szara rura”.
7. Miejsce pobrania zakleja się taśmą, a okolicę przeciera wilgotną szmatką.

Jeśli jednocześnie pobiera się próbkę uszczelki lub masy z połączenia, wkłada się ją do osobnego woreczka i opisuje oddzielnie. Więcej wskazówek zawierają artykuły jak pobrać próbkę na azbest i jak zapakować próbkę na azbest.

Co oznacza wynik dla rury kanalizacyjnej?

Semlab analizuje próbkę za pomocą elektronowego mikroskopu skaningowego JEOL SEM-EDS zgodnie z normą ISO 22262-1, a wynik jest wysyłany e-mailem w języku polskim, zwykle tego samego dnia, w którym próbka dotrze do laboratorium. Wynik pokazuje, czy w nadesłanej próbce wykryto azbest.

• Nie wykryto azbestu: wynik dotyczy zbadanego odcinka rury i takiej samej rury. Inne odcinki, takie jak przyłącze czy naprawiane fragmenty, bada się osobno.
• Wykryto azbest: cięcie, demontaż i frezowanie rury od wewnątrz planuje się jako prace z azbestem zgodnie z przepisami, których przestrzeganie nadzoruje Państwowa Inspekcja Pracy, a rozbiórkę wykonuje firma posiadająca kwalifikacje do usuwania azbestu. Nienaruszona rura może też pozostać na miejscu, dopóki nie jest łamana. Zdemontowana rura jest odpadem azbestowym, a sposób postępowania z nim opisuje artykuł utylizacja odpadów azbestowych.

Jeśli kanalizacja jest częścią większej wymiany pionów lub rozbiórki, przy której potrzebna jest inwentaryzacja azbestu na miejscu, wykonuje ją na miejscu specjalista. Semlab jest laboratorium i nie wykonuje inwentaryzacji na miejscu.

Ile kosztuje analiza rury kanalizacyjnej?

Analiza kosztuje 39,90 € + VAT za próbkę (50,07 € z VAT, fiński VAT 25,5 %), a cena jest taka sama dla 1–100 próbek. W przypadku zamówień na ponad 100 próbek możemy ustalić warunki indywidualnie. Koszt przesyłki nie jest wliczony w cenę. Analizę można zamówić online, zapłacić kartą i wysłać próbkę za pośrednictwem Poczty Polskiej do laboratorium w Finlandii.