Szpachla to jeden z najczęściej spotykanych materiałów zawierających azbest w starszych budynkach. Powszechnie stosowano ją do wyrównywania ścian i sufitów przed malowaniem, tapetowaniem lub układaniem płytek. Szpachla jest szczególnie ryzykowna przy szlifowaniu i rozbiórce, ponieważ pył szpachlowy łatwo unosi się w powietrzu.
Dlaczego w szpachli jest azbest?
Azbest dodawano do mas szpachlowych, aby zwiększyć ich wytrzymałość, ułatwić pracę z masą i poprawić jej schnięcie. Włókna azbestu działały w szpachli jak zbrojenie i zapobiegały pękaniu. Było to szczególnie pożądane, gdy szpachlowano duże powierzchnie, a efekt miał być równy i bez rys.
Szpachla zawierająca azbest występuje przede wszystkim w budynkach wzniesionych lub remontowanych przed wprowadzeniem w Polsce zakazu stosowania azbestu w 1997 roku. Jest szczególnie częsta w budynkach wielorodzinnych i użyteczności publicznej, w których duże powierzchnie ścian szpachlowano gotowymi, fabrycznymi masami.
Szczególne ryzyko związane ze szpachlą
Szpachla to szczególnie niebezpieczne źródło azbestu, ponieważ podczas remontu często trzeba ją zeszlifować lub skuć. Szlifowanie wytwarza bardzo drobny pył, który szybko rozprzestrzenia się po całym pomieszczeniu, a przez wentylację także do innych pomieszczeń. Włókna azbestu w pyle są tak małe, że nie widać ich gołym okiem.
Już kilka minut szlifowania bez zabezpieczeń może spowodować znaczne narażenie na azbest. Dlatego szczególnie ważne jest, aby przed szlifowaniem lub rozbiórką sprawdzić, czy szpachla zawiera azbest.
Kilka warstw szpachli
W starszych budynkach ściany często szpachlowano kilkakrotnie na przestrzeni dziesięcioleci. Oznacza to, że ściana może mieć kilka warstw szpachli jedna na drugiej, a każda z nich może pochodzić z innego okresu. Jedna warstwa może zawierać azbest, a inna nie.
Podczas pobierania próbki ważne jest, aby objąć nią wszystkie warstwy szpachli albo zbadać każdą warstwę osobno. Jeśli pobierze się próbkę tylko z wierzchniej warstwy, warstwa zawierająca azbest pod nią pozostanie niezbadana. Dolną warstwę szczególnie ważne jest zbadać wtedy, gdy ściana ma zostać rozebrana lub zeszlifowana aż do konstrukcji.
Jak pobrać próbkę szpachli
Próbkę szpachli pobiera się, odspajając ze ściany jej mały kawałek. Należy użyć dłuta lub noża i ostrożnie odłupać fragment. Warto postarać się, aby próbka obejmowała wszystkie warstwy szpachli, a nie tylko wierzchnią. Odpowiednia wielkość próbki to około 2–5 centymetrów.
Dobrym miejscem na pobranie próbki jest na przykład dolna krawędź ściany, narożnik lub inne miejsce, w którym mały ślad nie będzie przeszkadzał. Jeśli na szpachli jest tapeta lub farba, najpierw usuwa się warstwę wierzchnią, a potem pobiera próbkę samej szpachli.
Gdzie występuje szpachla?
Szpachlę stosowano niemal we wszystkich pomieszczeniach: w salonach, sypialniach, kuchniach, łazienkach i przedpokojach. Często szpachlowano także sufity. Szpachla zawierająca azbest jest szczególnie prawdopodobna w pomieszczeniach, w których powierzchnie ścian wygładzano przed malowaniem lub tapetowaniem.
Szpachlę z azbestem mogą mieć również ściany klatek schodowych, piwnic i komórek lokatorskich. W praktyce może ona występować we wszystkich pomieszczeniach, w których ściany wykańczano przed zakazem stosowania azbestu w 1997 roku.
Co dalej?
Jeśli planują Państwo szlifowanie, rozbiórkę lub inną obróbkę ścian w starszym budynku, warto pobrać próbkę szpachli i wysłać ją do laboratorium. Wtedy wiadomo na pewno, czy szpachla zawiera azbest, i można pracować bezpiecznie. Rozpoczęcie szlifowania bez tej wiedzy to największe pojedyncze ryzyko narażenia na azbest podczas remontów.
Na podstawie wyniku analizy wiadomo, czy można normalnie kontynuować prace, czy potrzebna jest pomoc firmy wyspecjalizowanej w usuwaniu azbestu. W obu przypadkach ta informacja jest cenna i pomaga zaplanować remont bezpiecznie i bez zbędnych kosztów.